Detacheerders zitten in hun maag met dure ict'ers

Geen projecten, geen werk, wel salaris: ict'ers zitten steeds langer op de bank.

Pff. Even tellen hoor.' Klaas van den Brink pakt zijn mobiele telefoon en checkt zijn agenda. ‘Dit is nu mijn zevende week op de bank. Maar omdat er ook nog een vakantie van een paar weken tussen zat - die had ik al ruim van tevoren geboekt - heb ik nu tien weken niet gewerkt.' Van den Brink (30) is ict'er bij een klein detacheringsbureau. Net gedoucht, gekleed in wit poloshirt, spijkerbroek en gympen hangt hij onderuit op de bank. Een pak heb je daar niet nodig. De avond ervoor is hij nog wat langer blijven hangen op een feestje. Dat kan nu op zondag.

De ict-sector heeft het zwaar te verduren. Het aantal vacatures is het eerste kwartaal van 2009 met meer dan eenderde gedaald in vergelijking met het eerste kwartaal van vorig jaar (zie kader). 'Wij hadden berekend dat er dit jaar achttienduizend ict-arbeidsplaatsen zouden verdwijnen. En alles wijst erop dat we nog te voorzichtig zijn geweest', zegt Adriaan Meij van marktonderzoeksbureau AME Research.

Zorgen om de bezettingsgraad

In de ict werken zo'n 259 duizend mensen, van wie er 145 duizend hoogopgeleid zijn. Volgens Meij werkt zo'n dertig procent van hen op detacheringsbasis.

Als detacheringsbedrijven erin slagen zeventig procent van het productiepersoneel bij klanten te stallen, moet een operationele winst van zeven tot acht procent van de omzet haalbaar zijn, aldus Meij.

Gewoonlijk proberen de meeste detacheerders de bezettingsgraad boven de negentig procent te houden. Maar dat zit er momenteel niet in. Bij lange na niet. Meij: 'Harde gegevens worden niet verstrekt, maar ik schat dat de bezettingsgraad is gedaald naar 55 à 60 procent.'

Minder vacatures

Het aantal vacatures voor ict-functies is in het eerste kwartaal van 2009 in vergelijking met het eerste kwartaal van 2008 met meer dan eenderde gedaald. Dat blijkt uit een vacaturetelling van Intermediair in 27 dag- en weekbladen en op dertien vacaturesites.

Vooral het aantal vacatures in de profitsector (gedrukte media -55,1 en online -48,1 procent) en bij recruitmentbureaus (gedrukte media -32, online -31,2 procent) daalde flink. In de non-profitsector valt het mee, respectievelijk -5,1 en -2,1 procent. Het aantal vacatures bij gemeentes en provincies is zelfs gestegen.

Consultant heeft het moeilijk

Detacheerders zijn niet of nauwelijks bereid te vertellen hoeveel mensen ze op de bank hebben zitten. Yacht ICT wil geen getallen geven. Een woordvoerder van Capgemini: 'Getallen noemen is moeilijk, omdat dat morgen alweer anders kan zijn.' Maar de consultancytak van dat bedrijf noteerde in het eerste kwartaal van 2009 een omzetdaling van 9,8 procent.

En ict-dienstverlener Logica maakte begin deze maand nog bekend dat hij driehonderd mensen moet ontslaan. Vooral in de consultancy gaat het daar slecht. 'Er zijn veel klanten die hun projecten heroverwegen', zegt algemeen directeur Sylvia Roelofs van ICT~Office, de branchevereniging van ict-bedrijven.

Ict'er voor een prikkie

De kosten van de bankzitters gaat direct ten koste van het bedrijfsresultaat. Uit onderzoek van Meij blijkt dat het  gemiddeld brutosalaris van hoogopgeleiden in dit soort functies rond de vijftigduizend euro ligt. De omzet per medewerker ligt meestal tussen de honderd- en honderdtwintigduizend euro.

De nettowinst per medewerker varieert volgens Meij sterk per bedrijf. In 2008 was dat bij Capgemini 5.214 euro, bij Atos Origin 582 euro en Ordina moest er per medewerker zelfs 14.701 euro op toeleggen.

Daarbij zijn sinds begin dit jaar de tarieven voor ict'ers op projectbasis flink gedaald. Werd iemand eerst voor negentig euro 'weggezet', nu is zestig euro geen uitzondering. Bij werknemers in vaste dienst kunnen werkgevers niet zomaar salarissen naar beneden bijstellen.

Cursus voor bankzitters?

'Enerzijds willen bedrijven van hun mensen af omdat ze zo duur zijn, anderzijds weten ze dat het heel veel gaat kosten om nieuw personeel te werven als het straks weer beter gaat', aldus Meij. Ze hebben ook indertijd, toen ict'ers schaars waren, heel veel moeite moeten doen om die mensen binnen te halen. Roelofs: 'Die willen ze niet kwijt. Dus we zien dat bankzitters cursussen krijgen aangeboden. En ze worden gevraagd meer aan acquisitie te doen. Maar op een gegeven moment houdt het op.'

Bankzitten is dé kans om kennis bij te spijkeren, zeggen bedrijven optimistisch. Maar voor kleinere bureaus zijn cursussen te duur. Bovendien zijn het vaak trainingen van een dag of een paar dagen - terwijl werknemers zoals Van den Brink soms maanden zonder werk zitten.

'Wij bieden wel trainingen aan, maar daar staan ook weer kosten tegenover', zegt accountmanager Claudine Broomans van detacheringsbureau SQL Integrator. Ook zij heeft te maken met meer mensen op de bank. 'Voor hen is het heel vervelend. Ze voelen zich schuldig tegenover collega's die wel aan het werk zijn.' Het kleine bedrijf waarvoor Van den Brink werkt, heeft geen budget om hem cursussen te laten volgen. 'Heel onverstandig van die bedrijven en echt kortetermijndenken', vindt Roelofs.

Zelf opdrachten binnenhalen

Bij Logica wordt ‘eigen ondernemerschap' gestimuleerd, zegt woordvoerder Christoph Linke. 'Mensen zonder project hebben min of meer de plicht zelf opdrachten binnen te halen.'

Dat is precies wat Jan Heerschop (38), consultant bij een middelgroot detacheringsbureau, doet. Thuis gaan zitten niksen, is niets voor hem. Bijna iedere dag rijdt hij naar kantoor - soms vertrekt hij wat later van huis om files te ontwijken. 'Ik probeer goed zichtbaar te zijn voor collega's, maar ben vooral op zoek naar een nieuwe opdrachten.'

Hij zit nu voor de vijfde week zonder project. Dat is voor het eerst; tot nu toe had hij altijd aaneengesloten projecten. Eigenlijk heeft hij het best druk: hij is niet alleen voor zichzelf op zoek geweest naar een klus (inmiddels voor twee dagen per week gevonden), maar ook voor collega's die binnenkort van hun project terugkomen. Daarnaast was hij beschikbaar voor collega's met vragen.

Heerschop heeft gemengde gevoelens bij zijn huidige werkzaamheden. Voor de acquisitie zijn eigenlijk anderen verantwoordelijk. 'Soms komen zij met één mogelijke opdracht. Als ik zelf zoek, vind ik er vijf.'

Het liefst morgen beginnen

'Heel veel stappen', zegt Van den Brink met een knipoog, op de vraag wat hij al die weken gedaan heeft. Om eraan toe te voegen: 'Ik doe alles op een lager tempo: ik sta wat later op dan normaal, douche wat langer, ontbijt wat uitgebreider. Effectief begint mijn dag pas rond een uurtje of twaalf. In plaats van 's avonds ga ik nu overdag sporten en hoef ik niet op zaterdag te winkelen.

Rond een uur of vier is de dag weer afgelopen. Op een borrel blijf ik wat langer hangen. Normaal zeg ik om elf uur: ik ga, moet morgen werken. Nu denk ik: ach, waarom zou ik niet blijven?'

Hoewel Van den Brink zichzelf een 'zorgeloos mannetje' noemt en zich er ‘niet echt' druk over maakt dat hij geen opdracht heeft, is hij toch actief op zoek naar een nieuwe baan. Hij komt weinig geschikte vacatures tegen.

Geen baan als consultant, want die worden nergens meer gevraagd. 'Of ze zoeken mensen in specifieke richtingen of zeer ervaren mensen.' Twee brieven heeft hij de deur uit gedaan en bij één bedrijf is hij uitgenodigd voor een gesprek. 'Als het zo doorgaat, is het nog maar de vraag of mijn bedrijf de zomer overleeft. Ik zou het liefst morgen beginnen. Moet ik een paar feestjes afbellen. Maar graag.'

Klaas van den Brink is een gefingeerde naam.